3 Τύποι Σπηλαιολόγων & Σπηλαιοδυτών


Σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε με τους τρεις τύπους ανθρώπων που ασχολούνται με τα σπήλαια και την σπηλαιοκατάδυση.

Σκοπός του άρθρου είναι να σε βοηθήσει να κατανοήσεις σωστότερα αυτές τις πολύ σημαντικές διαφορές, ώστε να μπορείς να πάρεις τις καλύτερες για εσένα αποφάσεις ως προς τον τρόπο και τον βαθμό ενασχόλησής σου με αυτή την μοναδική, μαγευτική και γεμάτη προκλήσεις δραστηριότητα. 


Speleologist – Υποβρύχια Σπηλαιολογία

Αυτή η λέξη έχει τις ρίζες της στις αρχές της σύγχρονης, συστηματικής σπηλαιολογίας. 

Ο Edouard-Alfred Martel ο οποίος ήταν δικηγόρος στο επάγγελμα, αποδίδει την προέλευσή της στον Emile Riviere το 1890 - ως παράγωγο του γαλλικού εντύπου "speleologie."




Στις αρχές η σπηλαιολογία θεωρήθηκε περισσότερο ως κομμάτι της γεωγραφίας.

Η επινόηση των λέξεων, σπηλαιολογία και σπηλαιολόγος φαίνεται να ήταν μια προσπάθεια ''νομιμοποίησης'' αυτού που ήταν μια αμφισβητήσιμη άσκηση.

Η σπηλαιολογία ήταν και συνεχίζει να είναι μια διεπιστημονική επιστήμη (η από κοινού μελέτη εννοιών από τους διαφόρους κλάδους των επιστημών), που απαιτεί γνώσεις γεωλογίας, υδρολογίας, βιολογίας, χημείας, κλιματολογίας και τοπογραφίας.

Οι παλιότεροι σπηλαιολόγοι ήταν ερασιτέχνες χωρίς επιστημονική εκπαίδευση και οι πρώτες επιστημονικές μέθοδοι άρχισαν να εφαρμόζονται το 1950 από ερασιτέχνες σπηλαιολόγους που στο επάγγελμα ήταν γεωλόγοι υδρολόγοι, βιολόγοι, τοπογράφοι ή εργαζόμενοι σε εταιρείες εκμετάλλευσης της γης. 

Μεγάλος είναι ο αριθμός των σπηλαιολόγων που ακόμη και σήμερα ''αυτο-εκπαιδεύονται'', μολονότι η εργασία τους δεν έχει σε τίποτα να κάνει με τους φυσικούς πόρους γενικότερα.


Αυτό όμως που διακρίνει έναν σπηλαιολόγο είναι η συλλογή και η καταγραφή, η ανάπτυξη και παρουσίαση δεδομένων, είτε πρόκειται για χάρτες, εκθέσεις, σχέδια, φωτογραφίες, είτε για μια ολοκληρωμένη επιστημονική έρευνα, αποσκοπώντας στην ανάδειξη και την εξέλιξη, τόσο της τεχνολογίας, όσο και των επαγγελματικών προτύπων.  

Απ’ την άλλη, μια απλή βόλτα – περιήγηση σε ένα σπήλαιο από την οποία ο επισκέπτης ''σπηλαιολόγος'' δεν μαθαίνει τίποτα, είθισται να αποκαλείται απ’ την κοινότητα Spelunker, μέχρι την στιγμή που θα αποφασίσει να αποφοιτήσει από μία εκπαίδευση κάποιου σπηλαιολογικού συλλόγου ή συνδέσμου.






Spelunker

Ένας spelunker είναι τεχνικά ένα πρόσωπο που πηγαίνει σε σπηλιές. 

Η λέξη – όρος προέρχεται από το λατινικό Spelunca, (και το Ελληνικό speleios) και την αγγλική λέξη, spelunk, που σημαίνει σπηλιά (cave) ή σπήλαιο (grotto).

Η πρώτη σύγχρονη χρήση του όρου spelunker στην Αμερική ήταν ίσως εκείνη που αναφέρθηκε από τον Clay Perry στο Underground New England το 1939, στο οποίο περιγράφει μια ομάδα ανθρώπων που ασχολούνται με την συστηματική μελέτη σπηλαίων και παλιών ορυχείων της περιοχής και οι οποίοι αυτοαποκαλούνται spelunkers.

Το περιοδικό Life στις αρχές της δεκαετίας του 1940 έκανε την πρώτη ευρεία χρήση του όρου σε έντυπη μορφή σε ένα άρθρο που ονομάζεται, «Life Goes Spelunking»

Την δεκαετία του 1950 ο όρος spelunker χρησιμοποιείται ως γενικός όρος - χωρίς καλή ή κακή χροιά. 

Μια ταινία που προβλήθηκε από την NSS Convention το 1955 από τον William Hugstrunk, είχε τον τίτλο, «The spelunkers»

Μέχρι και το 1960 πολλές δημοφιλείς δημοσιεύσεις της δεκαετίας του '50 αναφέρονται σε spelunkers και spelunking χωρίς τον παραμικρό αρνητισμό.

Στις αρχές του 1960 ο όρος spelunker άρχισε να παίρνει υποδεέστερη υπόσταση λόγω του ότι οι ίδιοι ερασιτέχνες οι οποίοι δεν είχαν επιστημονική κατάρτιση, άρχισαν να αυτοαποκαλούνται σπηλαιολόγοι. 


Ο Steve Knutson (εκδότης του American Caving Accidents) κάνει για πρώτη φορά αυτήν την διάκριση σε ένα άρθρο του 1995 το οποίο παρουσιάστηκε σε ένα συνέδριο Διαχείρισης Κινδύνων.

Μέχρι και σήμερα ο όρος spelunker χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει κάποιον ανεκπαίδευτο στις τεχνικές εξερεύνησης και της σπηλαιολογίας.


Caver – Σπηλαιολογική Σπηλαιοκατάδυση 

Είναι το αντίθετο των spelunkers, των οποίων οι δεξιότητες είναι αμφισβητήσιμες και των σπηλαιολόγων οι οποίοι φαίνεται ευδιάκριτα η επιστημονική προσέγγιση και ενασχόληση.

Ένας σπηλαιολόγος – Caver είναι μια ενδιάμεση κατάσταση.

Οι cavers απολαμβάνουν τις σπηλιές για την δική τους ευχαρίστηση και είναι άνθρωποι των οποίων το ενδιαφέρον για την σπηλαιολογία είναι κατά κύριο λόγο για σκοπούς αναψυχής, οι οποίοι όμως ατυχώς θεωρούν τους εαυτούς τους σπηλαιολόγους

Οι cavers συχνά έχουν καλύτερες τεχνικές δεξιότητες στην ασφαλή μετακίνηση υπογείως και πολλές από τις καινοτομίες σε νέο εξοπλισμό έχουν εφευρεθεί από αυτούς.



Οι cavers είναι γνωστοί ως εξερευνητές και είναι αυτοί που τις περισσότερες φορές ανακαλύπτουν νέα σπήλαια.

Είναι οι άνθρωποι που σκαρφαλώνουν και σκάβουν με τα χέρια, χρησιμοποιούν ένα σχοινί και καθοδηγούνται από την ελπίδα για ένα νέο παρθένο πέρασμα.

Είναι αυτοί που θα ερευνήσουν και θα χαρτογραφήσουν για το προνόμιο της ονομασίας των περασμάτων με κάποιο φοβερό λογοπαίγνιο.

Μερικοί cavers είναι ένθερμοι φωτογράφοι, όχι τόσο για την τεκμηρίωση, όσο για την παρουσίαση και τα βίντεο με τα οποία θα διασκεδάσουν τους άλλους φίλους σπηλαιολόγους - cavers.

Ένα υποσύνολο αυτών των cavers έχουν γίνει εμπειρογνώμονες στην αναζήτηση σπηλαίων και την σπηλαιοδιάσωση, προκειμένου να παρέχουν ένα δίχτυ ασφαλείας για τους συναδέλφους σπηλαιολόγους.


Είναι αυτοί οι σπηλαιολόγοι που συχνά καλούνται από τοπικές πυροσβεστικές και αστυνομικές δυνάμεις για την πραγματοποίηση διασώσεων, αφήνοντας το κρεβάτι τους στη μέση της νύχτας και διανύοντας μεγάλες αποστάσεις για να σώσουν αγνώστους, απλά και μόνο επειδή έχουν την τεχνογνωσία.

Μερικοί cavers γίνονται γνωστοί ως σπηλαιολόγοι όταν αποφασίζουν να κάνουν το επόμενο βήμα προς την κατάκτηση της βαθιάς γνώσης, συμμετέχοντας σε εκπαιδεύσεις και σεμινάρια, όπως για παράδειγμα γεωλογίας, υδρολογίας, βιολογίας, χημείας, κλιματολογίας και τοπογραφίας

Είναι αυτοί που λειτουργούν σαν speleopoliticians προσπαθώντας να διατηρήσουν τα σπήλαια και να αντιμετωπίσουν τις διαφορές με τον γαιοκτήμονα. 

Η μεγάλη αγάπη των σπηλαίων και των πλασμάτων τους τους οδηγεί - και εργάζονται για να διατηρήσουν τον παράδεισο τους, με μόνη τους σκέψη και ενδιαφέρον για την σπηλαιολογία και τους φίλους τους.



Αν έχεις ήδη πάρει μέρος σε κάποια εκπαίδευση Σπηλαιολογίας και θέλεις να μάθεις τρόπους και τεχνικές για την εξερεύνηση υποβρύχιων σπηλαίων, τότε συμπλήρωσε τα στοιχεία σου στην φόρμα που θα βρεις από κάτω και κάνε τα πρώτα σου μαθήματα εντελώς δωρεάν. 

Αν πάλι δεν έχεις εκπαιδευτεί σαν σπηλαιολόγος αλλά θα ήθελες να ξεκινήσεις αυτό το μαγικό ταξίδι της εξερεύνησης και της ανακάλυψης των σπηλαίων στην Ελλάδα, εδώ θα μπορέσεις να βρεις πληροφορίες για να κάνεις τα πρώτα σου βήματα. 




Σπύρος Κόλλας
Εκπαιδευτής Σπηλαιοκαταδύσεων

[Rebreather] Κατανάλωση & Μεταβολισμός Οξυγόνου





Κατά την διαδικασία μιας πλήρους αναπνοής στην επιφάνεια που ο αέρας περιέχει 21% οξυγόνο, μόλις το 4% τροφοδοτεί τον οξειδωτικό μεταβολισμό, ενώ το υπόλοιπο 17% διαχέεται στην ατμόσφαιρα κατά την εκπνοή.

Μία από τις βασικές λειτουργείς της συσκευής rebreather είναι η αντικατάσταση του χαμένου οξυγόνου και αυτό επιτυγχάνεται είτε ηλεκτρονικά, είτε χειροκίνητα.

Ο όρος Respiratory Minute Volume (RMV) αναφέρεται στο σύνολο του όγκου του αερίου που εισπνέεται και εκπνέεται μέσα σε ένα λεπτό (1’), αναπνέοντας κανονικά.

Το RMV καθορίζεται από τον ρυθμό αναπνοής και τον όγκο του αερίου κάθε αναπνοής, μιας και κάποιοι άνθρωποι αναπνέουν πιο γρήγορα σε σχέση με κάποιους άλλους, κάτι που έχει να κάνει με τον όγκο των πνευμόνων και των κυττάρων που πρέπει να τροφοδοτήσουν.

Στις καταδύσεις ανοιχτού κυκλώματος, το RMV προσδιορίζει την συνολική κατανάλωση του αυτοδύτη, η οποία με την σειρά της επηρεάζει την διάρκεια παραμονής υποβρυχίως.





Στις καταδύσεις με συσκευές SCR ο χρόνος κατάδυσης εξαρτάται από τον ρυθμό ροής – Flow Rate, το οποίο ανάλογα με την συσκευή μπορεί να είναι είτε συνεχούς ροής, είτε ηλεκτρονικά ελεγχόμενη όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην συσκευή Hollis Explorer.

Στις καταδύσεις με CCR απ’ την άλλη, ο χρόνος κατάδυσης εξαρτάται απ’ τον ρυθμό μεταβολισμού – Metabolic Rate ή/και τον φόρτο εργασίας – workload.

Ανοιχτό κύκλωμα: RMV - SAC 
Semi Closed Rebreathers (SCRs): Ρυθμός Ροής - Flow Rate 
Closed Circuit rebreathers (CCRs): Ρυθμός Μεταβολισμού - Metabolic Rate

Αξίζει να αναφερθεί ότι αν και σε μια κατάδυση με έντονη εργασία όπως για παράδειγμα σε ρεύμα, θα μεταβολίσεις περισσότερο οξυγόνο, το πόσο βαθιά καταδύεσαι δεν θα επηρεάσει τον χρόνο διάρκειας τη φιάλης οξυγόνου της συσκευής σου.

Σωστά κατάλαβες.
Αν χρησιμοποιείς – χειρίζεσαι αποτελεσματικά την συσκευή σου χωρίς να σπαταλάς οξυγόνο και δεν έχεις διαρροές απ’ την φιάλη ή το 1ο στάδιο του ρυθμιστή πίεσης, η φιάλη θα έχει την ίδια διάρκεια, είτε κάνεις κατάδυση στα 10μ είτα κάνεις βαθιά κατάδυση.



Average Oxygen Consumption Table




Εκτός απ’ την κατάδυση σε ρεύμα ή την κατάδυση με έντονη υποβρύχια εργασία – δραστηριότητα που αναφέρθηκαν πιο πάνω, ο πιο συνηθισμένος λόγος αύξησης της κατανάλωσης του οξυγόνου είναι οι συνεχόμενες εναλλαγές βάθους.

Η κακή πλευστότητα, οι πολλές εναλλαγές βάθους, η κακής εφαρμογής μάσκα και ο υπερ-καθαρισμός αυτής, είναι τα πιο συνηθισμένα αίτια που αυξάνουν την κατανάλωση – σπατάλη οξυγόνου.

Η επιλογή καλής συσκευής, η σωστή εκπαίδευση, οι ώρες εξάσκησης – εξοικείωσης, η σωστή συντήρησή της, η κατάλληλη μάσκα και το επιστόμιο, θα παίξουν σημαντικότατο ρόλο στην μείωση της συνολικής κατανάλωσης, όχι μόνο του οξυγόνου αλλά και του αερίου διαλύτη – Diluent.

Στον παρακάτω πίνακα μπορείς να δεις την σύγκριση και τις διαφορές ανάμεσα σε καταδύσεις με συσκευές ανοιχτού και κλειστού κυκλώματος.




Ας δούμε ένα παράδειγμα για να κατανοήσεις ακόμα καλύτερα την διαφορά σε χρόνους κατάδυσης – παραμονής υποβρυχίως.

Οι συσκευές rebreather χρειάζονται συνήθως μια μικρή φιάλη με οξυγόνο γεμισμένη στα 200 bar.

Φιάλη 3ltr γεμισμένη στα 200 Bar μας δίνει 600 λίτρα αερίου (3Χ200 = 600)
Ρυθμός μεταβολισμού – Metabolic Rate 1 lpm (light to moderate workload – δες πίνακα από πάνω)

Διαπιστώνουμε ότι αυτή η φιάλη μπορεί να έχει διάρκεια 600’ ανεξάρτητα απ’ το βάθος.

Στην περίπτωση του ανοιχτού κυκλώματος (καταδυτική φιάλη – ρυθμιστής αναπνοής) και με κανονικό ρυθμό αναπνοής στα 20 λίτρα ανά λεπτό στην επιφάνεια έχουμε…

Ανοιχτό κύκλωμα στην επιφάνεια = 20’ λεπτά
Ανοιχτό κύκλωμα στα 20μ = 10’ λεπτά.  [600ltr / 20’ κατανάλωση στην επιφάνεια/ 3ατμ (απόλυτη πίεση σε βάθος)]

Αυτό σημαίνει ότι η ίδια κατάδυση, στο ίδιο βάθος με ανοιχτό κύκλωμα θα έχει διάρκεια 10’ λεπτά, ενώ με κλειστό δυνητικά 10 ώρες.





Μέχρι σήμερα έχουμε εξετάσει τα αυξημένα πλεονεκτήματα των συσκευών Rebreather, χωρίς να έχουμε όμως αναφερθεί στα προβλήματα, στα οποία θα αναφερθούμε στο επόμενο άρθρο.

Μέχρι τότε καλές αναδύσεις.


Σπύρος Κόλλας
Εκπαιδευτής Rebreather      

[Rebreather] Work of Breathing - Αντίσταση Αναπνοής




Το Work of Breathing (WOB) είναι ένας όρος που συνήθως χρησιμοποιείται για να περιγράψει την αίσθηση ή αλλιώς την προσπάθεια, τόσο κατά την εισπνοή, όσο και κατά την εκπνοή.

Ωστόσο πρόκειται για κάτι το οποίο είναι πλέον μετρήσιμο και στις μέρες μας μπορεί να απεικονιστεί σε ένα γράφημα, τα αποτελέσματα του οποίου είναι διαθέσιμα από τους κατασκευαστές.





Τα τεστ αυτά απαιτούνται για την πιστοποίηση CE (European Commission) η οποία αφορά συσκευές rebreather πωλούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση – European Union (EU).
Περισσότερα για τις πιστοποιήσεις σε αυτές σε επόμενο άρθρο.

Μία πτυχή του WOB ονομάζεται «Resisitive Work of Breathing» που σε μια προσπάθεια μετάφρασης στα Ελληνικά θα μπορούσε να είναι ‘’Αντίσταση Έργου Αναπνοής’’, κάτι το οποίο δεν θεωρούμε δόκιμο μιας και είναι γνωστό ότι στην κατάδυση χρησιμοποιείται ορολογία, η οποία αρκετές φορές δεν είναι δυνατό να μεταφραστεί.

Ας επιστρέψουμε όμως στο θέμα μας.

Το Resistive Work of Breathing περιγράφει στην πραγματικότητα την ροή του αερίου δια μέσου της συσκευής λαμβάνοντας υπ’ όψιν πράγματα όπως το μέγεθος των σωλήνων και των στομίων – ανοιγμάτων (orifices) και οτιδήποτε άλλο μπορεί να δημιουργεί αντίσταση στην αναπνοή, όπως μικρό επιστόμιο, κακής ποιότητας και κατασκευής βαλβίδες (mushroom valves), μικρά breathing loops ή/και counterlungs.

Άλλοι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την αντίσταση της αναπνοής – WOB μπορούν να είναι το βάθος και ο φόρτος εργασίας κατά την κατάδυση.




Ένα παράδειγμα που θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε για την καλύτερη κατανόηση του θέματος στο οποίο αναφέρομαι, είναι η παρομοίωση με μια μεγάλη αίθουσα γεμάτη ανθρώπους να την εκκενώσουν.

Αν τους το ζητήσεις με ήρεμο και ήπιο τρόπο, τότε το πιο πιθανό είναι να βγουν χωρίς να υπάρξουν προβλήματα.

Στην περίπτωση όμως που το ανακοινώσεις φωνάζοντας και ουρλιάζοντας, το πιο πιθανό είναι να επικρατήσει πανικός καθώς το πλήθος θα τρέχει προς την έξοδο, πατώντας πάνω σε καθίσματα και άλλους ανθρώπους.

Αν τώρα με κάποιον τρόπο διπλασιάζονταν ο αριθμός αυτών των πανικοβλημένων ανθρώπων – διπλάσια μόρια πυκνότερου αερίου σε βάθος – τότε θα είναι ακόμα δυσκολότερο να βγουν έξω.

Αν η πόρτα είναι ελαφρώς μπλοκαρισμένη – όπως η κακής ποιότητας και κατασκευής βαλβίδες (mushroom valves) – τότε η έξοδος καθίσταται ακόμα πιο δύσκολη.

Αυτό που σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να γίνει κατανοητό είναι ότι η αυξημένη αντίσταση αναπνοής μπορεί να επηρεάσει το σύνολο της κατάδυσης σταδιακά - αναπνοή με την αναπνοή – κάτι που ίσος να καταλαβαίνεις αν έχει τύχει να χρησιμοποιήσεις μικρούς σε μέγεθος πνεύμονες – counterlungs.




Αυτός είναι και ο κυριότερος σκοπός των επόμενων τεστ που αφορούν στην υδροστατική αντίσταση αναπνοής – Hydrostatic Work of Breathing, κατι που περιλαμβάνεται στην πιστοποίηση CE.

Τα τεστ αυτά σκοπό έχουν να ελέγξουν το πώς μια συσκευή rebreather ''αναπνέει'' – συμπεριφέρεται στην στήλη του νερού, αυξάνοντας την πίεση σε διάφορες θέσεις και στάσεις.

Μπορεί δηλαδή για παράδειγμα η αναπνοή να είναι εξαιρετικά καλή κατά την διάρκεια της δοκιμής πάνω σε ένα ποδήλατο στην επιφάνεια, αλλά μόλις τοποθετηθεί σε διαφορετική θέση – στάση πάνω στον δύτη, θα πρέπει να αποδώσει το ίδιο.

Αυτός είναι και ο λόγος που τα τεστ αυτά γίνονται σε προκαθορισμένες βαθμονομημένες θέσεις και στάσεις.

Ο τύπος των πνευμόνων – counterlungs, η θέση τους σε σχέση με το σώμα του δύτη και η συνολική εφαρμογή της συσκευής επάνω του μπορούν να επηρεάσουν την υδροστατική αντίσταση αναπνοής – Hydrostatic Work of Breathing.




Για τον λόγο αυτό ας εξετάσουμε μερικούς τύπους πνευμόνων – counterlungs και των δυνάμεων που μαχόμαστε να υπερνικήσουμε.


Chest mounted

Τέτοιοι πνεύμονες – counterlungs χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο στα Oxygen Rebreathers όπως η στρατιωτική LAR-5 και το CASTORO C96 PRO.

Οι πνεύμονες της συσκευής βρίσκονται σε μεγαλύτερη πίεση σε σύγκριση με τους πνεύμονες του δύτη, σε οριζόντια στάση και με το κεφάλι κάτω, πράγμα που κάνει εύκολη την εισπνοή και δύσκολη την εκπνοή.



Back mounted

Δύσκολη εισπνοή, εύκολη εκπνοή.

Τα αποτελέσματα των τεστ ων συσκευών rebreather που χρησιμοποιούν αυτού του τύπου τους πνεύμονες έχουν σημαντικές διαφορές γιατί βρίσκονται πιο κοντά στο κέντρο βάρους των πνευμόνων του δύτη σε σχέση με άλλους.

Κάποιες συσκευές κάνουν ''πιέτα'' πίσω απ’ το λαιμό του δύτη και ευθυγραμμίζονται καλά με το κέντρο βάρους των πνευμόνων του δύτη όταν αυτός βρίσκεται στην οριζόντια στάση.

Ωστόσο τα αποτελέσματα του JJ CCR που είναι εξοπλισμένο με αυτού του τύπου πνεύμονες, έρχονται να ανατρέψουν την παραπάνω θεωρία (δες σχετικό πίνακα πιο πάνω)



Over the shoulder

Εύκολη υδροστατική αντίσταση αναπνοής.

Αν και κανονικά θα έπρεπε να είναι ιδανικοί στην ευκολία της αναπνοής, πράγμα όμως που συχνά αναιρείται λόγω της κακής τοποθέτησης σε σχέση με το κέντρο βάρους των πνευμόνων του δύτη.


Η μειωμένη απόδοση και αποτελέσματα κατά την διάρκεια των δοκιμών οφείλεται στην μεγάλη και περίπλοκη διαδρομή - μέσα από γωνίες – που πρέπει να περάσει το αέριο.




Curved front mounted counter lungs

Εύκολη εισπνοή, εύκολη εκπνοή.

Πρόκειται για ένα σύστημα που χρησιμοποιείται μόνο απ΄την Rebreatherlab, κατασκευαστή του PELAGIAN DCCCR.

Το σχήμα και η θέση τους σε σχέση με το κέντρο βάρος των πνευμόνων του δύτη (ακολουθούν την φορά των πνευμόνων του), προσφέρουν χαρακτηριστική ευκολία και άνεση σε οποιαδήποτε θέση και στάση.






Στο επόμενο άρθρο θα αναφερθούμε στον μεταβολισμό του οξυγόνου, κάνοντας και μια σύντομη σύγκριση ανάμεσα σε ανοιχτό και κλειστό κύκλωμα.


Σπύρος Κόλλας
Εκπαιδευτής Rebreather
   

Ρυθμιστές Αναπνοής Μέρος 1ο - Πρώτα Στάδια




Αν και η τεχνολογία έχει εξελιχθεί και πλέον στις μέρες μας οι συσκευές ανακύκλωσης αναπνοής – επαναπνευστήρες – Rebretahers είναι εξαιρετικά δημοφιλή, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι οι καθιερωμένοι ρυθμιστές αναπνοής – πίεσης συνεχίζουν να είναι αναπόσπαστο κομμάτι του συνόλου του καταδυτικού εξοπλισμού.

Ο πρώτος ρυθμιστής που εκμεταλλεύτηκε την  περιβάλλουσα πίεση – ambient pressure κατασκευάστηκε το 1866 από δύο Γάλλους, τον μηχανικό Benoist Rouquayrol και τον αξιωματικό του ναυτικού Auguste Danayrouze, σε μια περίοδο που οι αεροσυμπιεστές και οι καταδυτικές φιάλες δεν ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένα ώστε να έχουν ικανοποιητικά αποθέματα αερίου, καθιστώντας την εν λόγω συσκευή όχι πρακτική.

75 χρόνια μετά ο Jacque Cousteau και ο Emile Gagnan αξιοποιούν και εξελίσσουν την ιδέα του Rouquayrol κατασκευάζοντας τον πρώτο ρυθμιστή ''απαίτησης'' – demand valve regulator το 1943 με το όνομα Aqualung, γνωστό τότε και ως Single Stage Regulator.


 


Μετά από αρκετό καιρό έγινε το μεγάλο άλμα κατά το οποίο καθιερώθηκαν δύο διαφορετικοί μηχανισμοί με 1ο και 2ο στάδιο, γνωστοί σαν Two Stage Regulators και οι οποίοι δεν ήταν τίποτε διαφορετικό από αυτό που γνωρίζουμε μέχρι και σήμερα.



Ονοματολογία

Ο μηχανισμός του πρώτου σταδίου του ρυθμιστή αναπνοής αποτελείται συνήθως από δύο τμήματα τα οποία αποκαλούνται «κορώνα- crown» ή «κώνος – one» ή «σκληρή έδρα – hard seat», μαζί με ένα πλαστικό ή λαστιχένιο κομμάτι που το καλύπτει ώστε να αποτρέπει την διαρροή και το οποίο ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται τοποθετημένο, ονομάζεται «έδρα υψηλής – HP seat» ή «έδρα χαμηλής – LP seat».

Η πίεση ανάμεσα στα δύο στάδια ή η πίεση που βγαίνει από το 1o στάδιο ονομάζεται «ενδιάμεση πίεση – intermediate pressure» ή «interstage pressure» και η οποία συμβολίζεται ως IP.

Το κάθε στάδιο έχει δύο θαλάμους τον υψηλής και τον χαμηλής πίεσης.

Η πίεση μέσα στον θάλαμο υψηλής πίεσης του 1ου σταδίου, είναι το ίδιο πράγμα με την ενδιάμεση πίεση, η οποία ακολούθως είναι και η πίεση που υπάρχει στον θάλαμο υψηλής του 2ου σταδίου.


Ανοδικής  & Καθοδικής ροής

Οι έδρες των βαλβίδων που υπάρχουν στους ρυθμιστές αναπνοής έχουν δύο διαφορετικές μορφές – διατάξεις, που είναι είτε αντίθετα με την ροή του αερίου – upstream είτε προς την κατεύθυνση του αερίου – downstream, το οποίο καθορίζεται ανάλογα με το που βρίσκεται το κινητό μέρος της βαλβίδας της έδρας σε σχέση με την ροή του αερίου.

Αν βρίσκεται στον θάλαμο υψηλής πίεσης – HP τότε αναφερόμαστε σε έναν upstream ρυθμιστή, ενώ αν βρίσκεται στον θάλαμο χαμηλής πίεσης – LP τότε μιλάμε για έναν downstream ρυθμιστή.

Για να κατανοήσεις την διαφορά, σκέψου μια πόρτα σε ένα γεμάτο με κόσμο δωμάτιο, που προσπαθεί να βγει έξω.

Αν η πόρτα ανοίγει προς τα μέσα – upstream, θα είναι πολύ δύσκολο να ανοίξει με τους ανθρώπους να την πιέζουν προς την αντίθετη κατεύθυνση, έχοντας την τάση να μένει κλειστεί λόγο της ροής των ανθρώπων που προσπαθούν να βγουν.
Αν όμως η ίδια πόρτα στο ίδιο παράδειγμα ανοίγει προς τα έξω – downstream, θα είναι πολύ εύκολο να ανοίξει, αλλά ταυτόχρονα και δύσκολο να κλείσει.

Αυτός είναι και ο λόγος που στους περισσότερους ρυθμιστές θα μπορέσεις να δεις ένα ελατήριο τα οποίο είναι χαρακτηριστικό των downstream ρυθμιστών, το οποίο στην πραγματικότητα αντισταθμίζει την πίεση.


Βαλβίδα Υπερπίεσης – Overpressure Valve (OPV)

Στις μέρες μας είναι διαδεδομένοι οι downstream ρυθμιστές και υπάρχει ένας πολύ καλός λόγος γι αυτό.

Στην περίπτωση που αυξηθεί η πίεση μέσα στον θάλαμο, για παράδειγμα από αστοχία της έδρας υψηλής πίεσης, ο ρυθμιστής θα συνεχίσει να απελευθερώνει το παραπανίσιο αέριο από το 2ο στάδιο, κάνοντας αυτό που λέμε free flow.

Στην αντίθετη περίπτωση του upstream η παροχή διακόπτεται εντελώς, αποτέλεσμα του οποίου είναι να μην μπορεί ο δύτης να αναπνεύσει από το 2ο στάδιο.

Για τον λόγο αυτό οι upstream ρυθμιστές αναπνοής, όπως μερικοί Poseidon, θα πρέπει να έχουν οπωσδήποτε μια βαλβίδα υπερπίεσης – overpressure valve η οποία να είναι τοποθετημένη στο 1ο στάδιο, και η οποία στην πραγματικότητα είναι ένα ελατήριο πάνω σε μια δισκοειδή βαλβίδα, που ανοίγει όταν αυξάνεται η πίεση μέσα στον θάλαμο.



          
Διαφράγματος και Πιστονιού

Το κινητό μέρος του 1ου σταδίου δύναται να είναι είτε πιστονιού, είτε διαφράγματος.

Η βασική τους διαφορά είναι ότι τα 1α στάδια πιστονιού πλημυρίζουν με νερό και το εσωτερικό τους είναι εκτεθειμένο σε αέρα και σωματίδια, αυξάνοντας την πιθανότητα δυσλειτουργίας και τραυματισμού του σε περίπτωση που κάτι περάσει στον θάλαμο ενδιάμεσης πίεσης ή ακόμα χειρότερα αν κολλήσει πάνω στο O-Ring.

Αυτό είναι το σημαντικότερο πλεονέκτημα που έχουν τα 1α στάδια διαφράγματος, τα οποία είναι απολύτως προστατευμένα και στεγανά.









Ποιο είναι καλύτερο;

Με πολύ φιλική και ευγενική διάθεση επέτρεψε μου να πω πως όποιος προσπαθεί να απαντήσει αυτή την ερώτηση, το ποιο πιθανό είναι να μην ξέρει τι λέει.

Για τον λόγο αυτό θα σου αναφέρω εδώ τα δεδομένα, ξεκινώντας απ’ τα 1α στάδια πιστονιού.

Ακόμα και αν έχει περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα που δεν έχουν χρησιμοποιηθεί και κάνει σέρβις, υπάρχει περίπτωση να βρεις ένα μικρό στρώμα οξείδωσης χαλκού, αλλά όχι τόση που να δημιουργεί σημαντικό πρόβλημα.

Οι ρυθμιστές πιστονιού έχουν επίσης λιγότερα κινητά μέρη – μόνο το πιστόνι – σε σύγκριση με τους διαφράγματος οι οποίοι έχουν σαφώς περισσότερα, κάτι που αυξάνει το κόστος των ανταλλακτικών και της συντήρησης τους.

Αν καταδύεσαι σε πολύ κρύα ή βρόμικα νερά, οι ρυθμιστές διαφράγματος είναι μονόδρομος μιας και το νερό δεν έρχεται σε επαφή με τα κινητά μέρη και ως αποτέλεσμα η πιθανότητα διάβρωσης είναι σαφώς μειωμένη.

Απ’ την άλλη όμως είναι πολύ πιο εύκολο να συντηρήσεις έναν ρυθμιστή πιστονιού, ειδικά αν είσαι από αυτούς που μετά από σχετική εκπαίδευση, τους αρέσει να περιποιούνται τον ρυθμιστή τους, κάτι το οποίο με την σειρά του θα σου φανεί εξαιρετικά χρήσιμο αν καταδύεσαι σε τοποθεσίες που δεν υπάρχουν εξουσιοδοτημένα εμπορικά καταστήματα.




Αυτά για σήμερα και για τα πρώτα στάδια.

Αν το βρήκες ενδιαφέρον και χρήσιμο κάνε ένα
like και μοιράσου το με την βοήθεια των Social Networks (Facebook, Twitter, LinkedIn & Google+) που υπάρχουν ακριβώς από κάτω.

Μπορείς επίσης να αφήσεις το σχόλιο ή να κάνεις τις ερωτήσεις σου ακριβώς από κάτω.


Στο επόμενο 2ο και τελευταίο μέρος θα εξετάσουμε τα δεύτερα στάδια.

Μέχρι τότε σου εύχομαι καλή εβδομάδα και καλές αναδύσεις.


Σπύρος Κόλλας
Εκπαιδευτής Καταδύσεων